• enjoy life...

De kost verdienen

Hoe een schroevendraaier de kost verdient

Taal stuurt ons door het leven heen. En dit gebeurt vaak zonder dat we het door hebben. Hierbij worden we regelmatig een beetje misleid.

Neem nou het woord ‘schroevendraaier’; als je wilt dat er iets gebeurt moet je toch echt zelf draaien. Dus je denkt een schroevendraaier in handen te hebben, maar je moet het omdraaien om te zien hoe het echt in elkaar zit: je bent zelf de schroevendraaier.

Terwijl bovenstaand een soort van grappig bedoeld is, ben ik over het volgende serieus. Kijk of je me hierin kunt volgen…

 

De kost verdienen…

In mijn onderzoek naar de rol van geld in onze maatschappij loop ik tegen veel zaken aan. Het meeste daar ga ik het nu niet over hebben. Maar wel dit:

Geld hebben is erg handig want je kunt het voor van alles ruilen.

Dit ruilen voor geld, wat we kopen zijn gaan noemen, is zo diep ingesleten dat we het gewoon zijn gaan vinden. De andere kant van de medaille lijkt dan ook heel logisch: Als je geen geld hebt, kunt je niets kopen, niets ruilen. Als je geen geld hebt kun je dus ook geen eten kopen en zo komen we bij de uitdrukking ‘de kost verdienen’.

Als we naar de uitdrukking ‘de kost verdienen’ kijken, dan is dat te splitsen in:

  • De kost = eten
  • Verdienen = iets doen zodat er een recht ontstaat

 

Waarom is dit een probleem?

Het probleem zit erin dat het aan elkaar gekoppeld is. Eten, voedsel om te kunnen leven, zou wat mij betreft iets zijn waar iedereen gewoon recht op heeft. Het hoort bij het recht op leven.

Een bijdrage leveren aan het geheel, waarmee ik iets anders bedoel dan iets verdienen, is iets waar iedereen recht op heeft, wat mij betreft. Het is namelijk, net als eten, één van de levensbehoefte van de mens: om bij te dragen met je eigen mogelijkheden en talenten. Om mee te doen in het geheel. Dit heeft met zingeving te maken. Soms ziet dat eruit als veel beweging en spierkracht, soms als denkwerk, soms wellicht enkel als aanwezigheid.

Zowel voor het ‘eten’ als het ‘bijdragen’ zou ik graag vormen zien die het mens-zijn dienen. Dus graag vitale voeding en bijdragen op een manier die bij jou of mij past.

Dus beschikking over eten als recht; bij mogen dragen aan het geheel naar eigen wijze als recht.

Al mijmerend over wat er mis is met ‘de kost verdienen’ wees iemand mij op de universele rechten van de mens en dat er zoiets bestaat als het recht op arbeid:

Het recht op arbeid of recht op werk is een economisch en sociaal recht dat vastligt in de Universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM)[1], het Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten en het Europees Sociaal Handvest (ESH).

Een staat die het recht op arbeid erkent, is niet verplicht om werk te garanderen aan iedereen. In een kapitalistische maatschappij wordt dat streven doorgaans als niet realistisch voorgesteld. Het recht houdt dan uitsluitend in dat de staat een economische en sociale situatie moet ontwikkelen waarin banen geschapen kunnen worden. Dit als voorwaarde om menselijke ‘waardigheid’ te garanderen. Als het recht op arbeid niet eerst veilig gesteld wordt, verhindert dat de werking van veel andere rechten. (wikipedia)

 

Menselijke waardigheid: De kost verdienen??

Het recht op eten, onderdak, etc, is veranderd in iets wat je moet verdienen. Dan is het dus geen recht meer. Dit is het eerste punt waar ik een knoop van krijg. Niet alleen vanwege het idee, maar ook omdat ik zie hoe het in de wereld in de praktijk uitpakt. Mocht je het echt helemaal niet zelf kunnen verdienen, is er vaak wel een mogelijkheid een beroep te doen op (vul maar in), maar ondertussen hebben wij mensen daar wel een oordeel over (‘uitkeringstrekkers’). Nog een knoop.

Het volgende punt waarbij ik echt helemaal in de knoop ga is dat geld verdienen iets met waardigheid te maken heeft. Dat kun je waarschijnlijk vanuit eigen ervaring wel meevoelen. Het maakt in wezen niet uit waarmee of hoe, als je maar geld verdient. En zo zitten er inmiddels dus best veel mensen in banen die eigenlijk niet helemaal, of helemaal niet, passen bij deze mensen. Met alle gevolgen van dien.

Of nog een stapje erger: Zo zijn er dus ook heel veel banen die alleen maar ontwikkeld worden zodat iemand geld kan verdienen. Volgens mij heeft (bijna) elke politieke partij ‘banen voor iedereen’ in het programma staan. Terwijl de logica van de voortschreidende techniek eerder zou betekenen dat er minder werk nodig is. David Graeber heeft er een boek over geschreven: Bullshit jobs. Ik heb het nog niet gelezen, maar vind alleen de titel al erg veelzeggend.

Dit is hoe taal werkt. Een gezegde als ‘we moeten allemaal de kost verdienen’ lijkt een waarheid in zich te hebben. Een waarheid die voor mij helemaal niet klopt, maar we zijn het allemaal gaan geloven. Wellicht dat dit recht op arbeid, met als gevolg dat je alleen recht op eten hebt als je dit verdiend hebt, ooit een zinvolle betekenis had. Vandaag de dag zie ik veel onwensenlijke gevolgen hiervan.

 

Respectvolle bullshit jobs zodat iedereen de kost kan verdienen??

Wat ik vreemd vind is het volgende: Het is in onze maatschappij met meer respect en eigenwaarde omgeven als je in een ‘bullshit job’ zelf de kost verdient, zelfs als dit een baan is die ten koste gaat van de mens, de planeet of beiden, dan dat je met je eigen talenten op je eigen manier iets bijdraagt aan het geheel en daarnaast ‘de kost’ zomaar krijgt.

Afijn, dit blijft vervolgens in mijn hoofd rondjes draaien en ik denk: dit moet anders kunnen.

 

Laten we het gezegde, net als de schroevendraaier, omdraaien: Iedereen verdient kost. Dan klinkt het ineens veel fijner.